12 shefa kuzhine, 12 gjyshe e 12 pjata, kuzhina shqiptare te Pazari i Ri me “Rrno për me Gatue”

Publikuar tek: kulture-art, më 17:00 18-09-2018 12 shefa kuzhine, 12 gjyshe e 12 pjata, kuzhina shqiptare te Pazari i Ri me “Rrno për me Gatue”

Memorja e thuajse 50 viteve të regjimit që mbajtën Shqipërinë të izoluar ndaj pjesës tjetër të botës perëndimore si pjesë e bllokut sovjetik, është ende e perceptueshme. Eshtë në trashëgimninë arkitektonike, në kujtimet e njerëzve, në impaktin e pamasë që diktatura e Hoxhës solli në jetën e shumë njerëzve, në intimitetin e tyrem zakonet, stilit të jetës, të kondicionuar nga vështirësitë ekonomike, dyshimet, mungesën e lirisë, represionin. Duke u prekur tek fakti që reforma agrare me konfiskimin e tokës dhe heqjen e pronës private do të influenconin fuqishëm në zhvillimin ekonomik dhe social të vendit.

Eshtë një e shkuar e kohëve të fundit, ajo nga e cila është duke u liruar ai rrip toke një hap larg Italisë. Kaq pranë sa mund të ndash horizonte dhe vizione. Fundi I komunizmit në 1990, hapi dyert e demokracisë dhe një eksodi historic, imazhet e anijeve të tejmbushura të njerëzve që mbërrijnë në Pulia janë ende të gjalla në kujtimet e shumë personave. Ishte një ngjarje epokale, e cila ndryshoi përgjithmonë jo vetëm fytyrën e Shqipërisë së dalë nga diktatura, por edhe të së ardhmes, sepse kjo diasporë solli një brez të tërë nga jashtë kufijve, të etur për tu zhytur në shoqërinë që I ishte mohuar më parë. Shumë më pas u rikthyen, por shumë prej tyre janë jashtë vendit.

Në këtë rrugëtim përgjatë viteve – fillimisht diktatura, eksodi dhe më pas globalizimi – u krijua një humnerë që përpiu shumë gjëra. Mes të cilave dhe rrënjët gastronomike. Që në fakt, ishin anuluar nga këto ngjarje dhe dalja në perëndimin që shtypi traditën për të përmbushur atë që ndodhte në pjesën tjetër të botës, duke hapur dyert për një industrializimin të çrregullt.

Kështu që sot, në Tiranë dhe në gjithë territorin, është më e lehtë të gjesh ristorante italiane apo ndërkombëtare sesa shqiptare, të kufizuara ndonjëherë në piktoreske. Disa vite më parë Fundim Gjepali shefi i Antico Arco di Roma tregonte sesi Shqipëria nuk kishte tradita të lidhura me festival fetare, madje as gastronomike: nuk ka pjata festimesh. Ishte një shembull, por emblematik.

fhrtj5r6j56jfghgh56.jpg

Ringjalla e kuzhinës shqiptare

Eshtë momenti për te rikuperuar këtë trashëgimni përpara sesa të jetë shumë vonë, duhet të ketë menduar shef Bledar Kola I restorant Mullixhiut në Tiranë. Oferta më e mirë gastronomike aktualisht në kryeqytet. Sot, vendi I shqiponjave është duke u afirmuar në gjysmën e vet turistike dhe që prej pak kohësh po asiston në një rilindje. Kishim folur për tregun qytetar të kryeqytetit Pazari I Ri, I rinovuar vitin e kaluar sipas një stili të merkatove gastronomike të gjysmës së Evropës. Dhe tregu, në një Tiranë të mbushur me vinca që sugjerojnë rigjenerimin urban (ndonjëherë madje edhe spekulime) është skenari I zgjedhur nga Bledar për një inciativë që synon të rikthejë identitetin (jo vetëm) gastronomic që është ende I shurdhët në ditët e sotme. Një kuzhinë e formuar në shekujt e ndotjes – influencuar nga ndikimet otomane, ballkanike, greke, mesdhetare – që duhet të ribëhet sipas rregullave bashkëkohore, në mënyrë që Shqipëria të hyjë në koordinatat gastronomike ndërkombëtare.

Për ta bërë këtë, ka thirrur disa prej shefave më të mirë shqiptarë që sot punojnë në kuzhinat e gjysmës së botës: Greqi, Zvicër, Danimarkë, Shtetet e Bashkuara, Belgjikë dhe sigurisht të Italisë, një nga destinacionet kryesore pas diasporës. E kemi treguar edhe më parë: janë histori të shefave të mëdhenj dhe integrimit. Bëhet fjalë për kuzhinierë që janë përfshirë në refleksionet për kuzhinën kontemporane, që nuk njohin ornamente, teknika, gjuhë, dhe shpesh kanë filluar karrierën shumë larg shtëpisë dhe që nuk e jetojnë në memorjen e tyre, trashëgimninë gastronomike.

“Kujtimet e mia për kuzhinën shqiptare janë ato të kohërave të ashpra, kur ushqimi ishte i cmuar dhe që kishte nikoqirllëk në gjithcka” thotë shefja Entiana Osmenzeza që shton megjithatë “ana tjetër e medaljes është që gjithcka ishte bio, bio, bio. Ekzistonte vetëm tregu I fermerëve, I kooperativave që ishin nën kontrollin e regjimit. Më kujtohen mollët: ishin të vogla, të shijshme dhe të shëmtuara. Gjithcka bëgej në shtëpi, pa shumë paisje, por ishin të vërteta”. Shqipëria është një vend I pasur me lëndë të parë të jashtëzakonshme: qingji I Karaburunit dhe maleve rreth Vlorës, peshqit e brigjeve të bukura, fruta dhe jeshilliqe të jashtëzakonshme, djath qumështi dhie dhe mjaltë. Eshtë një mozaik pjatash tipike, madje të ndryshme nga rajoni në rajon, për shkak të atyre ndërhyrjeve që folëm më lart. Pë rata që janë thirrur të kryejnë detyrën e gjysheve, për një herë të vetme, jo vetëm në referencën idale, por protagonist të vërtetë në një ngjarje gastronomike.

dfherth45rh45rh.jpg

Rrno për me gatue – jeto për të gatuar

Iniciativa fillon me riintegrimin e kuzhinës shqiptare dhe promovohet nga Kola me ”Rrno për me gatue” me levizjen ndërkombëtare që përfshin shefat e rinj shqiptarë për të “ruajtur, përtëritur, zhvilluar dhe promovuar kuzhinën shqiptare në nivel ndërkombëtar”. Për të vendosur lidhjen me lëndën e parë vendore dhe historikun e territorit. Objektivi? Stimulimi I një reflektimi mbi kuzhinën tipike që con në tryezë eksperimentimin dhe krahasimin, që vihet në jetë në kuzhinë, por edhe botës bujqësore, duke krijuar modele për brezin e rid he vizatime të skenarëve të mundshëm të zhvillimit duke mbështetur një ekonomi agro-ushqimore më të qëndrueshme dhe me identitet. Të vetëdijshëm gjithashtu edhe për ndikimin që ka kuzhina në turizëm dhe bujqësi, për sistemet ushqimore dhe shoqërinë në përgjithësi.

12 pjata, 12 shefa, 12 gjyshe

Rindërtimi I kuzhinës shqiptare, sikurse thuhet në titullin e eventit, por jo pa u parë në versionin original. Kjo për gjyshet “heroinat e traditës shqiptare të kuzhinës” që kanë qenë të afta ta ruajnë traditën edhe gjatë viteve të vështira të diktaturës. 12 prej tyre do të jenë bashkëpunëtore së bashku me 12shefa ndërkombëtarë pëe të prezantuar pjatat tipike, të zonave të ndryshme në vend në versionin original po edhe atë të rinovuar.

Për shembull Ardit Curri (restoranti San Martino 26 në San Gimignano) do të sjellë Fërgesën Verore, një pjatë të zonës së Durrësit. Në një recetë tradicionale gatuhen domatet dhe specat në hudhër të skuqur me vaj ulliri dhe më vonë shtohen gjiza dhe vezët dhe në fund kalon në furrë në një tas balte. “Eshtë një pjatë për të varfërit” thotë Arditi “sepse edhe në vitet e diktaturës nuk humbi nga tavolina”. Në recetën e tij mban të gjithë përbërësit në formë, në temperature të ndryshme.

Bleri Dervishi, I rikthyer para pak kohësh në Tiranë për të nisur një project të ri do të prezantojë versionin e tij të Kërnackave të Korçës. Bëhet fjalë për qofte me mish, me qepë, rigon dhe pipër të zi. Tradicionalisht gatuhen dhe shërben me qepë të papërpunuar dhe shoqërohen me birrën locale. “Unë propozoj një version të bazuar në mish të papërpunuar të marinuar. Në Shqipëri nuk përdoret mishi I gjallë për tu ngrënë. I shoqëroj me salcë, me birrë, me krem me qepë, bukë me miell misri dhe gjethe të freskëta origjinale”.

dfrtertn5rth5rb5h.jpg

Eshtë pastaj edhe Rahman Buqaj, që sjell Flija e Tropojës, një lloj bureku I Kelmendit, në kufi me Malin e Zi. Fejsal Demiraj që nga Noma e Kopenhagenit në krah me kuzhinierin me origjinë shqiptare Rene Rexhepi, që sjell variantin e Qervish me miell misri dhe pule; Erion Karaj nga The Groucho Club di Londra që sjell Jufkat, tip makaronash locale. Dhe vazhdohet kështu. Roland Bukri sjell Maza e Zier, Pol Pocari sot në Le Cirque di Nju Jork sjell Kaurma në Saç, Loris Pema në Pandenus di Milano prezanton Tavën e Krapit, Besnik Gashi sjell Tavën e Prizërenit, Albert Hazma, Tavën e Elbasanit.

Embëlsirat I besohen Mario Peqinit te Piazza Duomo di Alba që sjell Sultjash me Ballokume dhe Entiana Osmenpeza që do të sjellë Qumështor me Petë.

Duke parë që gjithë ky panair bazohet në traditën dhe kulturën familjare, Entiana vjen e shoqëruar nga tezja “kuzhinierën e shtëpisë pas gjyshes sime” që përgatit versionin e kripur ndërsa kuzhinierja përgatit versionin e embël.

Në krye të kësaj liste është edhe profesori Andrea Shundi autori I librit “Etnogastronomia Arbëreshe” dhe Andrea Pieroni, rector I Universitetit të shkencave gastronomike në Pollenzo. Shefi I nderit? Eugenio Boer, i freskët nga rihapja e tij në Milano.

Të gjithë së bashku për të ribërë një tip manifesti të kuzhinës shqiptare. Një kuzhinë me protagonist për të cilët do të flitet edhe në të ardhmen.

Dhe i gjithë ky spektakël, do të fillojë në 18 shtator tek Pazari I Ri në Tiranë.

Antonella de Santis

Sondazh

Më shumë në këtë kategori: « Tension dhe të shara, përplasen keq deputeti me Kryeinspektorin në Jalë: Je hajdut, të njoh mirë
»
Article Logic
Execution time: 0.0045070648193359
array(1) { ["section"]=> string(98) "12-shefa-kuzhine-12-gjyshe-e-12-pjata-kuzhina-shqiptare-te-pazari-i-ri-me-rrno-per-me-gatue-134798" }