Ismail Kadare: Nobeli për Bob Dilan? Letërsia nuk ka nevojë të shkojë te muzika

Publikuar tek: kulture-art, më 09:04 21-02-2017 Ismail Kadare: Nobeli për Bob Dilan? Letërsia nuk ka nevojë të shkojë te muzika

Në një intervistë për një gazetë franceze, Ismail Kadare ka folur për Nobelin në letërsi, për Bob Dylan, për letërsinë si tiraninë e tij të zgjedhur, për Tiranën e tiranëve në komunizëm, për letërsinë si lumturia e të bërit diçka të ndaluar, për kafenetë si vendet të urryera të diktatorëve që nuk duan vende ku flitet në intimitet, për kafe Florën e kafe; Vjenën e dikurshme, e po ashtu edhe për kafe Rostand dhe mëngjeset kur ulet të shkruajë aty, në tavolinën që tanimë e ka zënë një çift.

Realizmi socialist pohonte se jeta e popullit është e mrekullueshme, por nuk është aspak thotë shkrimtari duke shkruar se letërsia është një kërkesë e vazhdueshme, e pamëshirshme, tiranike, por një formë interesante e Tiranisë që e ke zgjedhur vetë.

E ke zakon të shkruash në rrëmujën e kafenesë dhe kjo nuk ju shqetëson?

Jo, është një lloj rituali. Vij në mëngjes në orën 10.00 kur është disi më qetë. Ulem atje tek ajo tavolina e zënë (aty është tani një çift të dashuruarish). Shkrimi në këtë orë është bërë diçka e natyrshme për mua, ose marr shënime. Në vendin tim s’mund ta bëj këtë, sepse atje jam shumë i njohur dhe kureshtja e njerëzve të shqetëson për të shkruar.

Që prej 4 mijë vjetësh thuhej se më parë ishte akoma më mirë. Pas gjithë këtyre librave, për ju letërsia është akoma më e lehtë?

Jo, njëlloj, veçse dëshira është më e pakët. Shumë gjëra janë thënë. Puna e një shkrimtari është të kuptojë se çfarë duhet të ruajë nga shkrimet e tij dhe çfarë të heqë. Veç një pjesë e botës njerëzore është me interes për letërsinë. Pjesa më e madhe e jetës njerëzore s’ka interes për t’u shkruar. Realizmi socialist pohonte se jeta e popullit është e mrekullueshme, por nuk është aspak.

Le t’u kthehemi kafeneve. Diktaturat i mbyllin baret veçanërisht kafenetë.

Diktaturat nuk kanë frikë nga baret, sepse aty ka shumë zhurmë. Diktatorët kanë frikë nga vendet ku flitet në intimitet. Kur u ktheva nga Moska, 22-vjeçar, u habita. Kishte vetëm bare ku pihej birrë. Në Shqipëri, para diktaturës kishte shumë bare me emra romantikë si; Flora kafe Vjena, por ato u zhdukën njëra pas tjetrës. Diktatorët kërkojnë të japin përshtypje se janë njerëz me kulturë, e po kështu edhe Enver Hoxha, por s’ishte aspak kështu.

Pra, letërsia juve ju merr gjithë jetën?

Është një kërkesë e vazhdueshme, e pamëshirshme, tiranike, por një formë interesante e tiranisë që e ke zgjedhur vetë.

Letërsia nuk është si morali. A arrin ju ta përbuzni atë?

Jo aspak, dhe është e çuditshme. Ju mund të lodheni nga ajo, të keni frikë nga ajo, por jo ta përbuzni.

Ju keni shkruar nën diktaturën e Enver Hoxhës. A ishte e vështirë të shkruaje?

Jo, madje ishe i lumtur të bëje diçka të ndaluar. Letërsia e vërtetë është diçka jo normale, diçka që krijon çrregullin. Pjesa e popullit që mbështet regjimin është kundër jush. Pjesa tjetër të mbështet dhe ti je midis të dyjave. Është një lumturi e madhe, e pakrahasueshme! Letërsia nuk është morali. Ajo është elitiste, jo demokrate. Është e kundërta e ëndrrës së Maos, i cili donte që në Kina të çudiste botën dhe të prodhonin një milion shkrimtarë. Kjo do ishte një katastrofë e madhe për botën. Letërsia është e padrejtë. Ajo nuk e njeh barazitizmin.

Ti jepje nobelin Bob Dylan-it ishte vallë një gjë e mirë apo absurde?

As njëra e as tjetra. Diçka mes të dyjave. Unë jam shkrimtar dhe siç mund ta keni vënë re, unë kam pothuaj një ide religjioze për letërsinë. Ajo ka një formë përjetësie, që e kapërcen gjuhën në të cilën është shkruar. Greqishtja e vjetër ka vdekur, por Homeri lexohet edhe sot. Vallë duhet shkuar deri tek muzika? Letërsia s’ka nevojë. Vallë Bob Bylan në fund të fundit a e pranoi këtë çmim?

Po, por pa shkuar në Stokholm që ta marrë.

(Kadare qesh)

Çudi pse menduan për të?

Kjo mbetet mister. Por çmimi Nobel është diçka e bukur dhe shumë pozitiv. Ndjehem disi keq ndaj njerëzve të vendit tim, që më kritikojnë pse nuk e kam marrë. Si t’ua shpjegoj që kjo nuk varet nga unë. Përktheu GSH

(Marrë nga gazeta 'DNA'- Lajmet e reja të Alsasës)

Sondazh

Më shumë në këtë kategori: « Elona Agolli, vajza e Dritëroit publikon perlën: Para largimit...
Diaspora shqiptare në SHBA, Auron Tare tregon kush është nivicioti që hapi shkollën e parë shqipe në Nju Jork »
Article Logic
Execution time: 0.0042600631713867
array(1) { ["section"]=> string(83) "ismail-kadare-nobeli-per-bob-dilan-letersia-nuk-ka-nevoje-te-shkoje-te-muzika-69402" }