Koreografi i njohur shqiptar Angelin Preljocaj, ka dhënë një intervistë për median prestigjioze franceze, Le Monde ku ka treguar detaje nga jeta e tij.
Prelocaj rrëfen se është djali i dy prindërve që u arratisen nga Shqipëria komuniste në fundin e viteve 1950 dhe se lidhja e tij me vendin tonë është e fortë.
Po ashtu ai ka ndarë edhe detaje që nga fillimi i karrierës, tek performancat në skenat më të mëdha botërore, apo tek shfaqja në vitin 1991 në Teatrin e Operas dhe Baletit në Tiranë.
"Në shtëpi flisnim shqip dhe gatuanim shqip. Ngjyrat e asaj komuniteti të vogël ishin shumë të forta. Nuk kishte libra, as bibliotekë, as Schubert apo Mozart, por muzika gjithsesi ishte e pranishme. Nga ky botë e vogël dhe e mbyllur, për mua u hap një univers tjetër. Isha në kontakt me të përmes televizorit. Dhe kujtoj se si u magjepsa nga kërcimi", deklaron koreografi.
Intervista e plotë për Le Monde:
Mjafton mënyra e tij e lehtë e të ecurit kur hyn në këtë kafene në bulevardet e mëdha pariziane për të imagjinuar pa vështirësi të kaluarën e tij si balerin. Koreografitë e tij kanë bërë xhiron e botës dhe edhe ata që nuk i njohin baletet e tij, një ditë kanë parë atë puthjen e mrekullueshme që ai imagjinoi për një duet që rrotullohet mbi muzikën e Mozartit në baletin Le Parc, ku balerina duket sikur fluturon e kapur në qafën e partnerit.
Ajo që dihet më pak është historia e jashtëzakonshme e këtij burri 69-vjeçar, bir i prindërve shqiptarë që u larguan nga diktatura komuniste në fund të viteve 1950. Dhe kështu kupton papritur se si mërgimi mund të ushqejë imagjinatën më të hollë.
“Nuk do të kisha arritur deri këtu nëse…”
… prindërit e mi nuk do të kishin lënë Shqipërinë komuniste në vitin 1956. Fillimisht ata donin të arratiseshin drejt Shteteve të Bashkuara, por u ndalën në Francë dhe u vendosën aty. Babai im ishte marangoz dhe deri atëherë kishte jetuar në malet e veriut të Shqipërisë. Ishte koha e diktatorit Enver Hoxha, por babai im donte të jetonte i lirë dhe të shpëtonte nga varfëria.
Një natë ai u arratis me vëllanë dhe babanë e tij, duke lënë pas nënën e vet, e cila u arrestua dhe u burgos për disa muaj si hakmarrje. Fillimisht ai kaloi në Mal të Zi përmes të njëjtit masiv malor që lidhte vendin me Shqipërinë. Aty jetonte nëna ime, e cila ishte baritore, në pjesën shqipfolëse të asaj zone të Jugosllavisë.
Shqiptarët e njihnin njëri-tjetrin dhe bashkimi i tyre ishte një martesë e rregulluar. Sidoqoftë, ata vazhduan rrugëtimin e tyre dhe u nisën për në Francë, ku unë linda.
Shkrimtari i madh shqiptar Ismail Kadare ka shkruar se ju ia detyroni thirrjen për t’u bërë balerin pikërisht arratisjes së prindërve tuaj, “duke ecur në majë të gishtave dhe duke kapërcyer hendekët për t’u shpëtuar rojeve të armatosura”.
Është një transpozim i bukur letrar ku ai përshkruante lëvizjen time në barkun e nënës… Ky udhëtim në barkun e saj nisi kur prindërit e mi mbërritën në një kamp refugjatësh në Kroaci dhe më pas vazhduan drejt Evropës, në Bruksel e më në fund në Paris, ku kërkuan azil.
Unë linda në Sucy-en-Brie (Val-de-Marne), në një vend ku jetonin shumë emigrantë. Ata gjetën punë në një fabrikë dhe babai im punonte si marangoz.
Një qytet që në atë kohë ishte bastion i Partisë Komuniste Franceze
Mendoj se prindërit e mi nuk e kuptonin fare që ishte një qytet komunist. Ata gjetën një banesë në një kompleks banesash sociale dhe, si shumë emigrantë, jetonin mes dy kulturash.
Në shtëpi flisnim shqip dhe gatuanim shqip. Ngjyrat e asaj komuniteti të vogël ishin shumë të forta. Nuk kishte libra, as bibliotekë, as Schubert apo Mozart, por muzika gjithsesi ishte e pranishme.
Nga ky botë e vogël dhe e mbyllur, për mua u hap një univers tjetër. Isha në kontakt me të përmes televizorit. Dhe kujtoj se si u magjepsa nga kërcimi.
Në këto kushte, si lindi dëshira juaj për t’u bërë balerin?
Siç ju thashë: tradita shqiptare ishte jeta ime në shtëpi, por sapo dilja për në shkollë, hyja në një kontinent kulturor që ishte Franca e Dritave.
Kërcimi erdhi përmes imazheve që pashë në televizor. Një ditë pashë një balet të Rudolf Noureev. Ai dukej sikur qëndronte pezull në ajër dhe unë shihja një liri të pabesueshme.
Nuk e njihja as kërcimin, as historinë e arratisjes së tij, por silueta e tij më magjepsi. Doja ta provoja edhe unë.
A e dinit që Noureev ishte arratisur gjithashtu?
Jo në atë kohë. Më vonë e kuptova se ajo figurë e lirisë më kishte shënuar thellë.
Prindërit e mi nuk më penguan: ata nuk ishin as pro, as kundër kërcimit. Thjesht nuk e kuptonin çfarë ishte. Për ta, duhej të punoje në fabrikë ose të kishe një profesion të sigurt.
Por të gjitha këto pengesa dhe paragjykime më dhanë një energji të jashtëzakonshme për të vazhduar.
Si filluat?
Kur gjatë një ore mësimi kishte një pianist, u godita menjëherë nga muzika dhe lëvizja. Doja të arrija atë lehtësi.
Pas disa vitesh fillova të merrja mësime në Paris dhe vazhdova studimet e mia në kërcim.
Ishte një profesor ai që më çoi për herë të parë në Palais Garnier për të parë baletin Liqeni i Mjelmave.
Kur e kuptuat se mund ta bënit këtë profesion?
Fillimisht ndërpreva studimet. Kisha ndjesinë se përtej baletit klasik nuk mund të shpikej më asgjë dhe se gjithçka ishte shumë e kufizuar.
Një ditë koreografja gjermane Karin Waehner më kërkoi të hyja në kompaninë e saj. Ajo më tha:
“Nëse do të vazhdosh, duhet të punosh çdo ditë.”
Ajo ju zbuloi?
Po. Pas teknikës kishte tek unë një energji të papërpunuar.
Është pikërisht kjo energji që më lejoi të krijoj veprat e mia.
Kur u takuat me Noureev?
Ai sapo ishte emëruar në drejtimin e Operës së Parisit. I fola për dëshirën time për të krijuar.
U takuam në një birrari pranë Senës. Ai më tha se i kishte pëlqyer shumë baleti Noces dhe se kishte gjak të ri për Operën.
Ajo që na bashkonte ishte arti dhe krijimi, jo vetëm historitë tona personale.
Kur shkuat për herë të parë në Shqipëri?
Menjëherë pas rënies së regjimit komunist, në vitin 1991. Presidenti i ri i Republikës, Sali Berisha, më kishte ftuar me kompaninë time për të dhënë një shfaqje në Operën e Tiranës.
Pas shfaqjes shkova të takoj familjen time në malet e Shqipërisë. Ishte hera e parë që shihja fshatin e babait tim.
Banorët erdhën të na shihnin dhe donin të dinin kush ishim. Prindërit e mi më në fund e kuptuan se çfarë bëja në jetë.
Sondazh
Lexo gjithashtu
