Vendet e Ballkanit Perëndimor pritet të humbasin afatin e vitit 2030 për të përfunduar rrjetin kryesor evropian të transportit në rajon për shkak të vonesave në zbatim dhe vështirësive operative, sipas një raporti të ri nga Gjykata Evropiane e Auditorëve (ECA).
Progresi është ngadalësuar nga përzgjedhja e papjekur e projekteve dhe mangësitë në mbikëqyrje.
Edhe pse projektet e audituara përputheshin me prioritetet e lidhshmërisë, monitorimi, raportimi dhe dukshmëria e mbështetjes së BE-së janë të pamjaftueshme, dhe vonesat dhe problemet e qëndrueshmërisë vazhdojnë.
Vendet e Ballkanit Perëndimor – Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Serbia – janë në zemër të politikës së zgjerimit të BE-së. BE-ja mbështet sektorët e tyre të transportit, energjisë dhe sektorë të tjerë përmes Kornizës së Investimeve në Ballkanin Perëndimor (WBIF) – një platformë për përgatitjen, përzgjedhjen dhe financimin e projekteve të investimeve strategjike.
Nga viti 2015 deri në mesin e vitit 2025, Komisioni pagoi 527 milionë euro për projekte transporti si kontribuesi kryesor në WBIF, i cili synon të trajtojë mungesën e zhvillimit të infrastrukturës në rajon dhe ta lidhë atë me rrjetin kryesor evropian të transportit.
“Sa i përket zgjerimit të BE-së, infrastruktura e zhvilluar mirë është një hap drejt përmbushjes së kritereve të pranimit të bllokut. Projektet e transportit të Ballkanit Perëndimor po përparojnë shumë ngadalë për të lidhur rajonin me BE-në këtë dekadë”, tha Laima Andrikienë, anëtare e ECA-s përgjegjëse për raportin. “Komisioni duhet të përmirësojë përzgjedhjen, monitorimin dhe qëndrueshmërinë e projekteve, si dhe të rrisë dukshmërinë e projekteve të transportit të financuara nga BE-ja në rajon.”
Auditorët gjetën dobësi në përzgjedhjen e projekteve, veçanërisht në lidhje me pjekurinë e tyre, të cilat shtuan vonesa të konsiderueshme në zbatim. Një projekt është i pjekur - pra gati për zbatim - kur puna e tij përgatitore është përfunduar dhe është i azhurnuar. Megjithatë, projektet zakonisht filluan me një vonesë prej 17 muajsh. Përveç kësaj, shumë projekte u përballën me vonesa të konsiderueshme prej më shumë se dy vitesh gjatë zbatimit.
Komisioni ka pak fuqi për të zbatuar në kohë, pasi i mungojnë procedura efektive për monitorimin e vonesave dhe për të siguruar qëndrueshmërinë dhe dukshmërinë e mbështetjes së BE-së. Për shembull, ai dështoi të mbledhë informacion në lidhje me shkallën e plotësisë së korridoreve të transportit që po financonte, ose nëse rrjetet e transportit ishin në përputhje me standardet e BE-së.
Ai u mbështet te institucionet financiare për të mbikëqyrur projektet, edhe pse puna e tyre ndonjëherë ishte e pamjaftueshme. Si rezultat, në raste të caktuara ai transferoi shuma që tejkalonin ato të garantuara nga progresi që kishin bërë projektet. Përveç kësaj, në disa raste grantet e WBIF - të cilat synojnë të ofrojnë vlerë dhe ndikim të BE-së - nuk ishin thelbësore për mbledhjen e parave, pasi kontratat e kredisë ishin nënshkruar para se të dorëzoheshin aplikimet për grante.
Kjo krijoi një efekt të peshës së vdekur, pasi investimi do të kishte vazhduar pa grantin. Në të njëjtën kohë, shumica e vlerësimeve të kostos në aplikimet për grante nuk kanë detaje, duke e bërë të vështirë vlerësimin nëse ato janë të arsyeshme.
Auditorët ngrenë gjithashtu dyshime në lidhje me qëndrueshmërinë e disa projekteve, për shembull për shkak të mungesës së fondeve për të vazhduar me investimet dhe mirëmbajtjes së pamjaftueshme. Në një projekt, kushtet hekurudhore në kohën e auditimit ishin më të këqija se para fillimit të projektit. Në një tjetër, një tunel nuk kishte lidhje me një rrugë. Në një projekt të tretë, shina hekurudhore ndalonte në kufi.
Si përfundim, WBIF ndihmon në zgjerimin e rrjetit kryesor të transportit evropian. Shumë projekte janë nisur dhe ato të kontrolluara nga auditorët janë në përputhje me prioritetet e lidhshmërisë së Ballkanit Perëndimor dhe BE-së. Megjithatë, të dhënat tregojnë përparim të ngadaltë në arritjen e të gjitha standardeve kryesore të rrjetit evropian deri në vitin 2030.
Sondazh
Lexo gjithashtu
